Showing posts with label GENERAL. Show all posts
Showing posts with label GENERAL. Show all posts

Thursday, 7 October 2021

FAINA (Cleanliness)

- Er. Chhungpuia Renthlei

 

Kum 2021 Faina hapta chu kan hmang zo leh dawn ta reng mai. Hemi  puala in leh a vel kan han tifai thin te hi chu a lawmawm thin mang e! Faina hapa mai bakah hian chhung tin te hian kan chenna inbul (compound) leh khawlai leh kawrte hi a thla hnih danah tifai thin ila a lawmawm leh zual ngei ang. Faina hian natna hrik lakah te,damlohna hri hlauhawm tam tak lakah min chhanhimtu anih theih piah lamah chhungril nun leh pawn lam nun hlimna leh hmasawnna, mahni inrintawkna a keng tel tlat bawk. Heivang hian Faina hi taksa leh nun hrisel min neih tirtu zinga pawimawh tak a ni. Kan khawtlang hruaitu te hian a khat tawkin faina hnatlang hi han huaihawt fo thin se a a duhawm hle. Faina kawnga in elna thianghlim neih fo te hi chin dawklak chi tak niin alang.

 

Faina, hriselna leh hmasawnna te hi a inzawm tlat a, hrisel turin kan fai a ngaia, hmasawn turin kan hrisel a ngai a ni ber mai. Hygiene tih thu pawh hi Greek hriselna, faina leh Thla (moon) pathian nu Hygieia atanga lakchhawn a ni nghe nghe. Ram rethei leh hrisel lo tak te hi belhchian chuan in-vawngfai lo leh inthlahdah an ni tlangpui thin. Ram changkang leh hrisel te hi in-vawngfai leh mi taima an ni thin. Mihring te hi ransa anglo takin nitin kan inbualfai angai thin. Hma khawsanga tanga inbual thin ni mahila, kum zabi 19 na tir lam atang chauh khan inbual nan sahbawn kan hmang niin an sawi. Middle age hunlai atang chauh khan ha tihfai hi an ching bawk. Keini Mizo te pawh kan khawsak changkang ve zel a, faina lam pawh kan ngai pawi mawh tial tial a, alawmawm hle mai. Reiloteah chuan tuiluan na Kawr te pawh hnawmbawm anga kan ngaihna te pawh ala tawp ngei ang.

 

Faina chung chang han sawi takah chuan Antarctica hi khawvela hmun thianghlim ber a ni. Hetihlai hian  kan ram India  hi khawvela ram failo leh bawlhhlawh ber zinga chhiat a ni thung. India sorkarin faina program a buatsaih lian ber Swachh Bharat Abhiyan(Clean India Mission)  2nd October 2014 khan buatsaih hial ta anih hi. Swachh Bharat Abhiyan hi chi hnih Ministry of Housing &Urban Affairs hnuaia hmalakna kalpui tur Swachh Bharat Abhiyan (Urban) leh Ministry of Drinking Water & Sanitation hnuaia hmalakna kalpui tur Swachh Bharat Abhiyan(Gramin) a then a ni.  Swachhata Pakhwada tih vuahin kum tin  October ni 1-15 hi faina lama mipui zirna pe tur leh infuih thar nan hman thin a ni bawk. India sorkar chuan  khawpui vawn faina lama campaign, hnatlang leh an hnathawh awlsam taka report  pek theih nan Mobile Application software Swachhata a tlangzarh bawk a ni.

 

India ramah hian ek in mumal neilova, lui kam vela inthiar kan la thahnem hle mai. WASH Report 2021 in atarlan danin  India mipui 15% zet te chuan inthiarna mumal an neilo. India rama natna 21% te hi tui lam kaihhnawih natna a ni. Maktaduai 99 vel zet te hian tui thianghlim in tur an neilo.Nitin hian tuihri  vangin naupang kum 5 hnuai lam 500 vel zet  an boral thin.Ganga Luipui hian a bul vel a cheng mihring maktaduai 400 vel zet te a chawm a. Hetih lai hian a bul vela khawpui bawlhhlawh hmun thuma a thena hmun hnih vel hi Ganga luipuiah paihluh a ni thin. Swachh Bharat (Clean India Mission) hmangin Toilets Maktaduai 1.5 zet kum 2019 khan siam a ni.

 

Hetih lai hian nitina kan hman lar em em smartphone phone-ah hian toilet aiin a let 500 aia tam natna hrik (Germs) a awm hnem zawk. Tin, Restaurant a vur an hman thin hian Toilet a tui ai hian 70% lai a tamin bacteria a pai hnem zawk nia mawle. Tin, Switchboards leh TV remotes te hi damdawiin hmanrua let 2-10 a tam bacteria a awm niin an chhut bawk.Tin, kan ei leh in siamnahmun Choka, Thingpuidawr leh Hotel te hi mihring ten natna kan chhar leh kaina hmun awlsam ber te zing a mi a ni.

 

Pathian thianghlim anih ang ngeiin a hnungzui tute pawh kan thianghlim ve tur a ni.Chhungtin te pawh hian Faina leh Thianghlimna pawimawh zia hi chhung kua-ah nasa zawk a kan inhrilh uar a pawimawh hle a ni. Kan chenna inbul (compound) leh khawlai leh kawrte hi thla hnih danah te tifai thin ila a tha hle mai. Khawvela zirna in hmasa ber chu Chhungkua a ni a, faina  hi chhungkua atangin tun  atang hian inzirtir tan ila, chhungkua atangin Sikulah, Sikul atangin khawtlangah, khawtlang atangin Ramah, chutichuan faina kan hlenchhuak thei ang. Kan fai chuan kan lo hrisel anga, chhungkaw tin kan lo hrisel chuan kan ram/ kan khua alo hrisel ang, chu hriselna chuan chhungkaw tinah hlimna min thlen anga khawtlang boruak pawh ati muanawm hle dawn a ni.

 

HAWH U,  I Fai kumtluan ang u  !!!

Tuesday, 11 August 2020

BATTERY & LIFE 

-Er. Chhungpuia Renthlei.

Battery negative leh positive charge hi hmanraw tangkai tak a nen dik taka thlunzawm anih chuan thil tih theihna ropui tak a nei a, kan nitin khawsakna ah kan hmang tangkai hle thin. Mihring nun hi battery ang a ni. Hlawhchhamna (negative) leh hlawhtlinna (positive) kan tawn te hi awmze nei taka hmasawn tura tumruhna thahrui nen kan thlun zawm thiam phawt chuan thil tih theihna ropui tak min pe thei.

Hmanraw tellova Negative leh positive charge direct a thlunzawm ringawt anih chuan awmzia a neilo mai nilovin chhiatna namemlo a thlen fo thin.Kan hringnunah pawh hian hlawkna emaw, chhawr tangkaina tur awm lova social network kaltlanga midang sawisel (negative) chiam chiam leh thil tha (positive) anga lang thu ho tak tak buaipui chiam chiam hian awmzia a neilo mai nilovin thatna lam aiin chhiatna namenlo a thlen thei fo zawk.


Kan thiamna leh chhungkaw dinhmun a hniam emaw, kan tih theih zawng mite angin sang lo mahse, "Hmanraw tangkai tak nena Battery Negative leh positive charge thlunzawm hian thil tha leh ropui tak a ti thei" tih hre chungin thil tha leh thalo social media leh kan hringnuna kan tawn tawh leh kan tawn mek te hi kan hmasawnna atana "Tumruhna leh rual elna hmanrua" nen kan thlunzawm tlat chuan hlawhchhamna leh lungngaihna kan pumpelh ngei ang a, hlawhtlinna engemaw tak kan nei ngei ang.

MATHEMATICS THURUK

-Er. Chhungpuia Renthlei


Mi tam zawk ten Mathematics hi a harsa zawnga thil chhutchhuahna emaw kan tih lai hian, anihna takah erawh chuan thil harsa tak pawh awlsam thei ang bera chhut chhuahna tura mihring ngaihtuah chhuah zinga mawi ber leh thil ti thei ber leh Science & Technology hmasawnna kawngkapui hawnna chahbi pawimawh ber a ni.Kan chenna khawvela thil awm mit a kan hmuh theih si loh thlengin formula hmangin a tarlang a.Suangtuah phak baka thil awm zel tur pawh "Infinity" symbol hmangin a tarlang bawk.


Mathematics tellovin kan khawsa theilo. Min hual veltu te hi mathematics vek a ni ber mai.Mathematics leh hmangaihna pawh hi ang khat a ni. Atirah awlsam tak angina lang mahse, tihfuh loh chuan a sawhkhawk chu buaithlak tak a ni. Equation ah Negative sign positive a chantir dan kan thiam phawt chuan a tawpah Hlimna leh hlawhtlinna (Positve value) engemaw tak kan nei ngei ang. Kan nitin nun dan pawh hi Mathematics equation ang a ni. Harsatna (negative sign) hrang hrang kan lo tawn tawh te kan nun siamthat na tura a tha zawng (Positive Sign) a kan chantir thiam phawt chuan heng harsatna te hi hlawhtlinna min thlentu anni thei.

 

Mihring nun pawh hi profit & Loss a ni ber mai.Mathematics Symbol kan hman thiam phawt chuan kan hlimna a belhchhah (Add) anga,kan lungngaihna a tikiam (Subtract)  ang. Thian tha leh hmangaihtu a tipung(Multiply) anga, Hmangaihna leh hamthatna adawng tur te hnenah rual khai takin a sem (Divide) ang. Kan hlimna a let(Square) in a pung anga, Chapona thinlung a thaibo( Eliminate) bawk ang. Hetiang anih ngat chuan kan hun kal tawh kawng hrang hrangah hlawhchhamna (Loss) nei thin mahila, kan damchhung hun chawhrual(Average) in hlawhtlinna (Profit) kan nei daih thung ang.


Keini ringtu inti zingah pawh Diklo taka sum neih (2get) tum leh phut let neia thil pek (2give) kan chin avang hian harsatna kan tawk fo thin. 2 ringawt aiah Mathematic formula dik zawk (2 +2 =4) kan hman erawh chuan 2get aiah 4get( theihnghilh), 2give aiah 4give( ngaihdamna) a lo ni daih anga, Tichuan, kan buaina leh harsatna tam tak te hi a bo (Zero) ngei ang.


Mathematics hi numbers, equations, algorithms e.t.c a ni ringawt lova, kan nitin nuna thil nihna tak hriatfiah theihna a ni zawk.Kan harsatna eng pawh hian matthematical solution formula a nei vek a, kan nun dan azir zela heng formula te hi kan hman thiam phawt chuan Mathematics hi kan thinlunga nitin hmangaihna luanluh belh(Add) tirtu leh ngaihtuahna sual kan thinlung atanga paih(Subtract) chhuaktu tangkai tak a ni ngei ang.

 

ZORAM POLITICS KHAWVEL 

-Er.Chhungpuia Renthlei

Politics hian ram leh hnam siamthatna atana duhdan leh ngaihdan thuhmun neia lungrual taka mipui ten thutlukna kan siam hmanga tualchhung,khawtlang leh ram inrelbawl dan hi a huam a. Mahni hamthatna tur ngei ngei pawh thil tha lo anih chuan kalsan ngam a, khawtlang leh ram hmasawnna tur anih phawt chuan mimal leh party ten kan tawrhna tur leh chawi belh a ngaih hun pawha ke pen zel ngamna hi Poltics laimu dik tak chu a ni.

Keini Ringtu inti ten dawt leh thutak pawlha inbeihna hmun ni a ngaia, political party ten mahni khingpuite a chhe thei ang bera inbeih nana kan hman Politics hi Uisa ang maia paih tur awm hlek lo, ram leh hnam hmasawnna atana chaw tha tak a ni zawk si.

Roreltu apiang kan ninga, kan sawisel a, Kan phu tawk roreltu Pathianin min pe tih hrereng chunga  Chungu lal dil ang maia Pathian hnena Lal thar kan dil fo te hi a dik ber em? Party awn lam nei ran chunga ram hruaitu thar dila tawngtai ngat phei hi chu ringtu tih atan a mawilo tak zet a ni.Heti chunga sorkar tha neih tum chu pialtlepa liluh tum ang chauh a ni!

Khaw khat sawi kai khawpa hmeichhe hmeltha lepler tak te hi kan laka an han lerh ve meuh chuan patling tawng thei tak pawh hi vawk techhangban pek ang maiin kan ngawi hmak thin an ti. Politics khawvelah pawh hian an diklohna kan hriat chian viau leh kan sawisel nasat em em te pawh hian keimahni hamthatna kawnga ke an pen dek dek pawh tawng puah bomb kan hmuam ta nge ni kan ngawihmiah thin zu nia!

Political party hrang hrang te hian ram hmasawnna tur Manifesto tha tak an nei veka, an ngaih pawimawh a in ang lo mai a ni chauh zawk. Mipui te hian Politics laimu thianghlimna vawng tlat ila, party ruih chilh lutuk te sim ila, sorkar siamtu keini mipui kan rinawm phawt chuan Political party candidate ah hmel thar an lang hnem anga, roreltu tha kan nei ngei ngei ang. Mipui kan rinawm phawt chuan eng party pawh sorkar se kan ram hian engemaw kawng talin hma a sawn ngei ang.

RILRU LEH THLARAU A MI HAUSA TE 

-Er.Chhungpuia Renthlei.

Nikhat chu mi hausa tak mai hian a fapa naupang te chu mi rethei te dinhmun hreawm zia a tak ngeia hmuh tir turin mi rethei tak mai chenna hona farmah a hruai a. Kar khat lai an cham hnu chuan a fapa hnenah chuan "An retheih zia i hmu ta a, enge i zir chhuah tak le?" tiin a zawt a.

A fapa chuan, "Keini chuan ui pakhat chauh kan nei a, anni chuan pali lai an nei.Tuikhur te tak te kan nei a, anni chuan luipui lian tak an nei a.Zanah khawnvar kan chhi a, anni chu vana arsi eng mawi tak ten eng an pe a.Mi tharchhuah sa Buhfai kan leia, anni chuan an mahni thar chhuah ngei an ei a.Lehkhabu tha tak tak kan nei teuh a, kan chhiar peih ngailo a. Anni chuan Bible hlui tak chauh an nei a, an chhiar peih em em a. Rukru kan hlau a, tahla lian takin kawng kan kalh a, anni chuan engmah an hlau lo a, kawngka pawh an kalh ngailo.

Keini chu thenawm te nen kan in be ngailova, anni chu hlim takin an inkawm thin a.Pawisa pek loh chuan tumah kan inpui ngailova, anni chu an in tanpui tawn thin.Keini chuan in lian tak kan nei a, inkawmna hun pawh neilovin mahni roomah kan awm hrang vek a, zan tin deuh thaw kan nu leh pa ten min chhuahbo san a. Anni chuan in zim tak an nei a, in hnaih taka thu in an inkawm a, nu leh pa te nen zan tin hlim takin chhungkua in an in kawm thin.

Chhungkua kan in pawhtlan loh zia te, kan intodelh loh zia te, thenawm te nena kan in pawh tlan loh zia te, Hlauh kan ngah lutuk avanga kan rilru thlamuan loh zia te leh mirethei kan hmusit em em te aia kan taksa leh rilru a retheih zawk zia min hmuh tir avangin ka pa lawm e. Anni hi rilru leh thlarau a mi hausa dik tak an ni e. Anni ang hian awm ve ka han chak em !" tiin a chhang zawk ta daih mai.

KHAWSAK CHANGKAN LEH HAUSAKNA RINGAWT AI HIAN PATHIAN HRE CHUNGA TAIMA TAKA MAHNI THAWHCHHUAHSA RING A, CHHUNGKUA LEH THENAWM TE NENA IN NGEIH TLANG TAKA KHAWSAK HI RILRU, THLARAU HAUSAKNA LEH HLIMNA A NI ZAWK.

Sunday, 31 May 2020

RUAHSUR VANGA CHHIATNA HI

Er. Chhungpuia Renthlei

 

“Malsawm ruah te a tla ang .. “ tih pawh duh tawk lova, “Ruahpui meuh rawn tir ang che “ ti a urhsun taka khuangpui nen meuhva Pathian hnena memorandum thehluttu kan zoramah ruah han sur hlek se, TV ah leh Chanchinbu ah ruahsur vanga chhiatna hrang hrang hmuh tur a awm deuh reng mai le! Kan dilna Pathianin ataka min han chhan meuh chuan, chhei le!Leimin, lei tlahniam, luah ngam loh khawpa In che, In chhe tep, In tlu sawp nil nial, in tlusawp vek, road block a awm fer fur ta mai le.tuihawk leh chirh a luang zeih zuih na, hmeithai in tia tia lungtum thar lam tak tak kawngchhak atangin an rawn thu chhuak leh hlawl mai bawk.Chhungkaw pa ber a awm hle hle thei lova, nu ber a thlaphanga,fanau te thlamuang takin an awm thei bawk hek lo.Hetihlaiin chhiatna zarah hmingthatna leh chawimawina Politician ten an khum thung lawi si!

VALUE SYSTEM REFORM  

( Sakhuanna lamah)
Er. Chhungpuia Renthlei

Tunlai kan mizo society ah  thalai te Infiamna leh entertainment program  kan ruih chilh a, nu leh pa ten  politics leh kohhran kan ruih chilh thung.Heng te hi thil tha  tak chu ni mahse, thil tha anga lang kan tuipui tam zawk te hi kan mamawh ber leh min siamthatu a ni lem lo tih te pawh hi kan hriat a tul ta.Kan thalaite nun leh zirna siamthatna hmanraw pawimawh ber chu hnathawk tlaka an thiamna tipung a, an phak tawk ang zela eizawnna tlak hnathawh tur siamsak hi a nih avangin,eizawnna tha neitura zirna leh nunphung hmasawnna lama ke  pen turin kan mizo socciety hi kan siam that a tul hle.

NUN TAK                                                                                           
Chhungpuia Renthlei

YAMAHA bike khalhtu T-Shirt dum leh Jeans kekawr ha in mi te lehpelh tuma chak deuh maia a tlan chu Pa vengva tak pakhat chuan abula scooty sen khalhtu, sam sei tak hnungzang thlenga uai thla hnap mai hnenah chuan ,”Saw lai tlangval  chu aw !, ava hmanhmawh bik awm em em ve le, tu fapa nge ni ang aw ?” a han ti a. A rin loh tak mai a “Ka fanu a nih saw “a lo tih vang a mak ti hmel pu tak chungin “Tlangval emaw ka ti a, Ka tih palh lutuk, A nu ilo ni reng ani maw ?“ a ti a.“A nu ka nilo ,a pa zawk ka nia“ a han ti leh zet chu, mak ati lutuk hmel kha han pu hlen se chu nupui zawnpui a huphurh awm ve ngawt ang le!

Friday, 10 April 2020

ONLINE FRIENSHIP HI
-Er. Chhungpuia Renthlei
Facebook hmangtu te hi 2.4 billion vel kan ni a, friend list awm zawng zawng te inkar hlat zawng belhkhawm hi 73 trillion km a tling der tawh mai. Hrui ni ta se, Khawvel hi vawi 1.8 million atam vet chhuak thei khawpa sei a ni. Khaw khata cheng pawh ni ila, Facebook ah chuan kan thian te nen 20,000 km laiin kan in hlat thei.
Mipa aiin hmeichhia te hian online friendship requests an dawn hnem daih zawk avangin friend an ngah zawk. An la hmuh ngai miah loh hnenah pawh an chanchin chia tha an hrilh teuh thei bawk. Hmeltha tih vanga friendship requests tam tak awm mahse, mi tam tak rilru ah hmangaihna hi online friendships tum ber a ni lo a, khawhar hnemtu leh online friend neih duh vang hrim hrim a ni ve bawk. Inbumna tam tak karah mi thenkhat a taka an thian te lakah aia online friend laka rinawm zawk tlat an awm teuh mai.
A chang chuan friendship requests hi thawn sual chang a awm thin. Heng te hi an in accept chuan thian tha tak ah an inchhuah ve leh thei tlat mai.Facebook hmangtu tam tak te hian reilo te atan chauh nilo, rei tak chhung friendship kan vawng nung reng thin.Tin, thian hlui rei tak chhung inhmu tawhlo ten inhmelhriat thar leh nan kan hmang bawk.
Online friend tha neih hi a hlu a, thian tha pangngai taka insiam hlen pawh an tam mai. Hetihlai hian Online khawvelah hian mi fel tak tak hun chep tak kara thian te tan thahnem ngai taka thil tha tih duh an awm laiin, mi then khat te hi chu Pathian zara an pang a dam a an online theih dek dek hi chuan thilsual tih duh hram hram an awm ve bawk a. Online friend hi kan tangkaipui hle lai hian, fimkhur tawk kan thiam loh erawh chuan min tibuaitu a ni fo thin. Thlalak leh mahni chanchin post chin tawk kan thiam a tul hle mai.

Wednesday, 8 April 2020

SOCIAL MEDIA THU DIK LEH DIKLO HRIATNA
Social Media Awareness
-Er. Chhungpuia Renthlei.

Internet website leh Social media hrang hrangah mipui nunphung tikhaihlak leh timangmang thei  thu belhchian dawllo leh diklo(fake news) atam hle.Heng te hi Facts checking website hmanga a diklo leh dik loh finfiah zel a ni thin. Coronavirus pandemic kaihhnawih a pawh atam hle a, a then te chu thu dik hrula politics a inbeihna leh mimal intih hmingchhiatna anih laiin, mipui tihthaihna leh bumna hrim hrim atana siam a awm teuh bawk.

Thursday, 2 April 2020


RIGHT TO FREEDOM OF SPEECH LEH IT ACTS & IPC
-Er.Chhungpuia Renthlei

India dan pui, Constitution of India,1950 Article 19 (1) (a)  chuan India khua leh tui tupawhin kan ngaimawh zawng apiang sawi  thei tura zalenna kan neih thu (Right to freedom of speech and expression)a tarlang a.He dan tlawhchhan hian vawiin thlengin Printing media leh Social media ah zalen takin thu kan sawi thin.Printing media leh Social media in nasa taka hma a sawn a thuziak, Audio, video hmanga message kan uar zel takah chuan he dan hian thatna tam tak a neih laiin harsatna thlentu lian tak a ni fo ta a.India sorkar chuan Social media a thu post khuahkhirhna dan khauh tak a siam ta a.

ECONOMICS LEH LIVELIHOOD VENHIM
Chhungpuia Renthlei

United Nations Conference on Trade & Development (UNCTAD) leh  UN trade & Development body  ten an chhut danin  Khawvelin Covid-19 a buaipui atanga thla hnih chhung ringawtah pawh khawvel economic a nghawng nasa hle.Sum veivak a tlema, ram rethei zawk sum hlutna a tlahniam a, ei leh bar bakah bungraw thawn chhuah a tlahniam a.Tourism, private sector leh kawng hrang hranga sum lakluhna a tlahniam a. Covid-19 hian hriselna mai bakah economic ah harsatna a thlen mek a ni

Sunday, 22 March 2020

TUNLAI TAWNGKAM LAR
-Er. Chhungpuia Renthlei

1.PANDEMIC
Khawvel pum tuam chhuak thei khawpa natna hrileng leh dan hleih theih loh khawpa inkaichhawn awlsam leh darh chak. March 11, 2020, khan World Health Organization  chuan COVID-29 hi pandemic  ah a puang.

Saturday, 21 March 2020


GO DIGITAL
Er.Chhungpuia Renthlei

Press Trust of India  Updated: Mar 21, 2020, 07.42 PM IST in a tarlan danin Covid-19  laka inven nan India ram chhunga Financial Service providers te chuan Digital transaction hmang uar turin mipui te min chah a. Lockdown avanga a  nunphung khaihlak loh nan leh  inbumna laka kan him nan cyber security  infrasctructure an thuam tha sauh sauh bawk.

FAKE NEWS HI
Er.Chhungpuia Renthlei

Fake news hi chanchin diklo leh  belhchian dawllo tihna a ni. Social network- Facebook, WhatsApp, Twitter leh internet website ah a tam hle.Mipui ngaihven hlawh tak thil Jamu & Kashmir issue, Elections Campaign, CAB, CAA e.t.c a awm apiang hian Fake news hi a awm ve zel a.Coronavirus pandemic ah pawh mipui nunphung tikhaihlak leh  timangmang thei a tam hle.Prime MinisterNarendra Modi pawhin 7 March 2020 khan Social media kaltlanga thu leng vak nazawng awih lo turin mipui te min ngen hial anih kha.

Digital media hmangin chanchin engkim mai kan inhrilh a. edited videos, unverified advertisements leh social media kaltlanga thu diklo thehdarhtu nitin sang tel an awm a.India ramah ringawt pawh Fake news hi a tam hle. Kum 2018 ah ringawt pawh khan fake news vangin buaina lian tak a chhuaka mi 20 lai in nunna an chan anih kha.

Thursday, 5 March 2020

CHAPCHAR KUT                                                             
-Er.Chhungpuia  Renthlei 

Chapchar Kut hi Mizo Traditional kut dik tak  a ni. Hman atanga vawiin thlengin Chapchar kût hi Mizo kût zinga uar leh hman hun chhung rei ber a ni a, mizo ten kan ngai hlu hle. Mizo ten kan pi leh pu te chin dan leh zia kan phochhuah theihna hun remchang ber a nih bawk avangin a hman danah pawh hian kan pi pu te kha an fimkhur  hle. Hetih lai  hian  hun lo inherliam zel chuan chapchar kut kan hman dàn pawh chu a rawn her danglam chhohpui ve hret hret zel.

CHAPCHAR KUT HMAN TAN  DAN
-Er. Chhungpuia Renthlei

Chapchar Kut hi lo vah awllen lai, March thla tawp emaw April thla tir lamah emawah an hmang deuh ber thin a. Mizo Kut zingah chuan an uar ber leh hman hun chhung rei ber a ni a. Vahchap(lo atan thing leh nau sah thluk) phoro(char) lai huna hman thin a nih avangin Chapchar Kut tih hming hi a pu hlen ta a ni. A lo chhuah dan nia an sawi dan chuan, Chin State-a Mizote an awm laiin kum khat chu tlangvalho leh lalupate chu Chapchar laiin an ram chhuak a, kut bengin an rawn haw a ni awm e. Chuta an hlawhchham lo haw hrilhhai tihngaihna hre lo chuan lal upate chuan “Vala te u, zahfakah lu em va chum suh, hah zu kan zu ngei tur a ni,’’a ti ta a.Tichuan nula leh tlangval dangte sawm khawmin an chen ta a, ramchhuak an hlawhtlin tum ai mahin an hlimna an tawng sang zawk mah a.

Tuesday, 1 October 2019

KHUANGCHAWI THLA
Er. Chhungpuia Renthlei

Nitinin Leilung danin khawchhak lama atangin  turnipui arawn chhuaka, khawthlang lamah a tla leh a. Zan lamah nise, rinawm takin ahun takah chhawrthlapui pawh arawn de a, abiala, amang leh thin.Chawlh zai rel hauh lova hetianga vawi duailo a inher takah chuan  heile,   Khuangchawi thla (October) meuh pawh kan lo chuang chhuak leh ta reng mai chu anih hi!

Ni e, Khuangchawi thla  arawn inherchhuah meuh hi chuan khaw dur khup khup leh khawpui ri a kiang a, vanlam han thlir ila van boruak pawh athiang dumpawl ruih ta mai. Zing ni chhuak hliah thintu chhum chhah tak tak pawhin kianzai arel a, thlalak ngaina mi tan pawh mahni rau raua kan lan that ve hun lai tak a ni ngei ang le!  Tin, kan tawngtai chhanna tura khuanu ruat ani chek ang chu, kohhran hruaitu leh keini mi naran te pawhin kan tawngtaina a kan chham lar em em "zing ni chhuak eng mawi tak" pawh khuangchawi thla ah meuh chuan kan hmu ve leh thei thin. 

Sunday, 29 September 2019

PMGDISHA
(khawvela digital literacy programme lian ber)       
-Chhungpuia Renthlei
Written on :20.Sept 2019

PMGDISHA:
Pradhan Mantri Gramin Digital Saksharta Abhiyan
A awmzia:
Prime Minister Rural Digital Literacy Campaign
Hmathlir:
IT lama Khawpui leh Thingtlang inkar zau lutuk tih tlem
 Project Cost:
Rs.2,351.38 crore

PMGDISHA hi India ram chhunga Digital Literacy lama khawpui leh thingtlang inthlau lutuk (Digital divide) nuaibona tura Digital India program hnuaia hmalakna pawimawh tak, thingtlang lama cheng chhungkaw nuaih 600(6 crore) te hnena digital literacy pawimawhna puanzar leh zirtirna pekna scheme lian tak a ni.

Friday, 20 September 2019

KHAWVELA ELECTRONICS  COMPUTER HMASA BER (ENIAC)
-Chhungpuia Renthlei

ENIAC chu !
Khawvel a electronic programmable computer hmasa ber ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) hi Indopui 2 na hun laia Physics thiam John Mauchly leh Engineer J. Presper Eckert te kaihhruaina hnuaiah an siam a. Senso zawng zawng hi U.S. Army experimental fund atanga pek vek a ni. ENIAC an siam hun lai hian tunlaia electronics hmanrua ang hi a la awm loh avangin a khawl pawh a lian hle a, a rih zawng ringawt pawh 27215.5Kg lai a ni. 1,800 square feet lai a awh nghe nghe.School bus  a park theih hial a ni. ENIAC  ah hian 17,468 vacuum tubes,70,000 resistors, 10,000 capacitors, 1,500 relays, 6,000 manual switches a awm a, a zawm khawm pawh a hautak hlei hmun 5 million laiah zawm khawm (soldered joints). Electrical power pawh a hmang hek hle a,tih nun nan ringawt pawh  174 kilowatts lai a mamawh. ENIAC hi a siam man a to hle a, US Dollar 500,000 lai a ni. Thil man to zel mila  an chhut danin kum 2010 khan US Dollar 6 Million lai ni